แนวโน้มการท่องเที่ยวของประเทศไทยในอนาคตมีความสามารถในการแข่งขันแค่ไหน

การท่องเที่ยวไทยถือได้ว่าเติบโตอย่างแข็งแกร่งในช่วงที่ผ่านมา สะท้อนให้เห็นถึงความคุ้มค่าในการเป็นจุดหมายปลายทางของนักท่องเที่ยวต่างชาติทั่วโลกและการมีแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักมากมายหลายแห่งเมื่อเทียบกับประเทศอื่น ๆ ทว่าในปัจจุบันกลับต้องเผชิญกับบททดสอบที่หนักหนาสาหัส ในด้านความสามารถในการแข่งขัน อันเนื่องมาจากความไม่มั่นคงในสถานการณ์ต่างๆ

การท่องเที่ยวที่ถูกและคุ้มค่ากว่าเที่ยวประเทศเพื่อนบ้านกว่า 20% ประกอบกับความน่าสนใจของแหล่งท่องเที่ยวในไทยที่นักท่องเที่ยวเต็มใจจ่ายสำหรับค่าที่พักมากกว่าเกือบเท่าตัวเทียบกับการเที่ยวที่อื่น ทำให้การท่องเที่ยวไทยแข็งแกร่งและฟื้นตัวกลับมาได้เสมอ เราคาดว่าการท่องเที่ยวไทยในปี 2010 จะสามารถฟื้นตัวและเติบโตได้ประมาณ 8-10% และมีจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติมากเป็นประวัติการณ์ถึงราว 15 ล้านคน แต่หากเกิดเหตุการณ์ความไม่สงบทางการเมืองที่รุนแรงขึ้น จะทำให้การท่องเที่ยวไทยฟื้นตัวน้อยกว่าที่คาด ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงและความยืดเยื้อของเหตุการณ์
สิ่งที่น่าเป็นห่วงมากกว่าคืออนาคตของการท่องเที่ยวไทยในระยะยาว จากการวิเคราะห์เราพบว่าหากการท่องเที่ยวไทยซึ่งรวมถึงธุรกิจและหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องยังทำทุกอย่างแบบเดิมๆ ต่อไปเรื่อยๆ หรือที่เราเรียกว่า business as usual นั้น คงไม่สามารถทำให้การท่องเที่ยวไทยเติบโตกว่าในอดีตได้อย่างมีนัยสำคัญ ทั้งในเชิงของจำนวนนักท่องเที่ยว รายได้จากนักท่องเที่ยวต่างชาติ หรือระยะเวลาที่พักอยู่ในเมืองไทยของนักท่องเที่ยวต่างชาติ เพราะแหล่งท่องเที่ยวและกิจกรรมเท่าที่มีอยู่ในปัจจุบันไม่น่าจะรองรับการเพิ่มขึ้นของจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติเฉลี่ยร้อยละ 5% เช่นในอดีตที่ผ่านมา หรือเพิ่มขึ้นเกือบ 2 เท่าในปี 2020

นอกจากการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวและกิจกรรมท่องเที่ยวเพื่อให้รองรับการเติบโตระยะยาวแล้ว ประเทศไทยควรมุ่งเน้นอาศัยประโยชน์จากกระแสและแนวโน้มด้านการท่องเที่ยวต่างๆ แทนที่จะทำแบบไร้ทิศทาง ด้วยข้อได้เปรียบทางด้านแหล่งที่ตั้งที่ดี และสะดวกในการเชื่อมต่อกับภูมิภาค ทำให้ประเทศไทยอยู่ในฐานะที่จะตักตวงประโยชน์จากแนวโน้มด้านการท่องเที่ยวต่างๆ ในอนาคตได้หลายอย่าง เช่น แนวโน้มการเพิ่มขึ้นของการท่องเที่ยวระหว่างประเทศในเอเชียแปซิฟิกกันเองมากขึ้น รวมไปถึงแนวโน้มความต้องการการท่องเที่ยวด้านกีฬากอล์ฟ สุขภาพ และการท่องเที่ยวสำหรับผู้ที่เกษียณแล้ว

เพื่อตักตวงประโยชน์จากแนวโน้มต่างๆ เหล่านี้ได้จำเป็นต้องได้รับการสนับสนุนและความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งในภาครัฐ กลุ่มธุรกิจ และผู้ประกอบการ โดยภาครัฐต้องหันไปมุ่งเน้นพัฒนาด้านอุปทาน ให้มากขึ้นโดยเฉพาะจัดเตรียมสาธารณูปโภคให้พร้อมเพื่อสร้างสิ่งแวดล้อมให้เหมาะแก่การท่องเที่ยว เช่น การสร้างถนนและคมนาคมเชื่อมต่อถึงพื้นที่ที่มีศักยภาพในการเป็นแหล่งท่องเที่ยว การยกระดับท่าอากาศยานท้องถิ่นให้เป็นท่าอากาศยานนานาชาติ การออกกฎหมายและบทลงโทษเพื่อรักษาความสวยงามของแหล่งท่องเที่ยว มากกว่าการมุ่งพัฒนาด้านอุปสงค์หรือส่งเสริมกิจกรรมทางการตลาดแต่เพียงอย่างเดียว

ภาครัฐและเอกชนต้องหันมาให้ความสำคัญกับธุรกิจด้านการท่องเที่ยว

ประเทศไทยนับว่าเป็นดินแดนที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงติดอันดับโลก

มีทรัพยากรการท่องเที่ยวที่สวยงามและแปลกตา เนื่องจากตั้งอยู่ในทำเลที่มีทั้งมหาสมุทร ทะเล ภูเขา แม่น้ำลำคลองจำนวนมาก ป่าลักษณะต่างๆกัน เกาะแก่ง หลายชนชาติที่ยังรักษาประเพณีวัฒนธรรมของตนเอาไว้ได้ เมื่อประสานเข้ากับประวัติศาสตร์อันยาวนาน ศิลปะสถาปัตยกรรมหรือโบราณสถานอันเก่าแก่ และสืบทอดวัฒนธรรมความเชื่อมานับพันๆ ปี ความต่างที่หลากหลายของประเทศไทย จึงเป็นทางเลือกให้คนทั่วโลกเข้ามาเสพการท่องเที่ยวได้มาก ทิศทางการพัฒนาประเทศไทยควรมุ่งไปสู่การเป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวทางเลือกในเอเชีย

ปัจจุบันการท่องเที่ยวเป็นอุตสาหกรรมบริการที่มีบทบาทสำคัญมาก

และก่อให้เกิดประโยชน์ต่อประเทศอย่างมากมาย โดยเฉพาะการสร้างรายได้ ที่เป็นเงินตราต่างประเทศมีมูลค่ามิใช่น้อยให้แก่ประเทศไทย จึงทำให้วันนี้ทั้งภาครัฐและเอกชนต้องหันมาให้ความสำคัญกับธุรกิจด้านการท่องเที่ยว ซึ่งทางภาครัฐเองก็พร้อมทุ่มงบประมาณเพื่อการพัฒนาด้านการท่องเที่ยวและสร้างเครือข่ายกับการท่องเที่ยวชุมชนอย่างจริงจังที่ได้ขับเคลื่อนในเรื่องของการพัฒนาด้านการท่องเที่ยวมาอย่างต่อเนื่องและทำให้ธุรกิจด้านการท่องเที่ยวเจริญเติบโตไปอย่างรวดเร็ว และมีความเข็มแข็ง เพื่อเป็นทางเลือกให้แก่ผู้ที่สนใจและกลุ่มนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติที่เข้ามาท่องเที่ยวได้อย่างชัดเจน

ความเปลี่ยนแปลงของคนในสังคมโลก

ไม่ว่าจะเป็นทางด้านเศรษฐกิจ การคมนาคม และที่สำคัญ รสนิยมการท่องเที่ยวได้ทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงอย่างไพศาลในสังคมเศรษฐกิจไทยทางด้านการบริการการท่องเที่ยว เพราะความต้องการการท่องเที่ยวลักษณะใหม่ของคนจำนวนไม่น้อยจากโลกที่มีอำนาจซื้อทางเศรษฐกิจ ทำให้การบริการการท่องเที่ยวไม่สามารถย่ำอยู่กับที่ต่อไปได้ จึงทำให้เกิดการสร้างการท่องเที่ยวทางเลือกขึ้นมา ชาวบ้านและนักธุรกิจการท่องเที่ยวจำนวนไม่น้อย ที่มองเห็นถึงความเปลี่ยนแปลงนี้ ได้เข้าไปสร้างทางเลือกของการท่องเที่ยว โดยเน้นการสร้างความเป็นท้องถิ่นขึ้นมาในแหล่งท่องเที่ยวใหม่ๆ ดังที่เราจะเห็นว่ามีการขยายตัวของการสร้างที่พักแบบโฮมสเตย์ไปในที่ต่างๆมากมาย หรือความพยายามจะสร้างจุดขายของแหล่งท่องเที่ยวใหม่ๆที่เน้นความเป็นธรรมชาติแบบชาวบ้านดั้งเดิม

รูปแบบของการท่องเที่ยวที่พยายามหลีกเลี่ยงผลกระทบทางลบ และส่งเสริมให้เกิดผลในทางบวกต่อสังคม วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม มักมีลักษณะดังนี้คือมีนักท่องเที่ยวจำนวนน้อย การเดินทางเพียงคนเดียว การเดินทางเองโดยอิสระ หรือประกอบกิจกรรมกันในกลุ่มเล็กๆ มีการพัฒนาอย่างช้าๆอยู่ในความควบคุมและมีกฎเกณฑ์ ขณะเดียวกันก็มุ่งให้คนในท้องถิ่นซึ่งเป็นเจ้าของวัฒนธรรมได้รับประสบการณ์จากการเดินทางไปเยือนของนักท่องเที่ยวและยังคงรักษาค่านิยมตลอดจนการดำเนินชีวิตในสังคมของตนที่สืบทอดกันมาเอาไว้ด้วย

ทางเลือกใหม่สำหรับการท่องเที่ยว

 

เนื่องจากสภาวะการเมืองไม่สงบทำให้เศรษฐกิจมีความผันผวน ส่งผลให้นักท่องเที่ยวเข้ามาเที่ยวน้อยลง ทำให้ธุรกิจการท่องเที่ยวได้รับผลกระทบเป็นอย่างมาก ถึงแม้ว่ากระทรวงท่องเที่ยวฯจะได้ทำการส่งเสริมการท่องเที่ยวในรูปแบบต่างแต่สื่อต่างๆ แต่ก็ไม่สามารถยืนยันว่าธุรกิจท่องเที่ยวจะอยู่รอดได้อย่างยั่งยืน ดังนั้นจึงอยากจะเสนอรูปแบบการท่องเที่ยวทางเลือกใหม่ที่ผู้ประกอบการในธุรกิจท่องเที่ยวจะได้พิจารณาเพื่อหากลุ่มลูกค้าเป้าหมายที่หลากหลายมากขึ้น เพื่อเปิดโอกาสให้ได้ทำการตลาดในช่องทางที่กว้างมากขึ้นด้วย

Photographic tourism เป็นกลุ่มที่ไม่มีพิษภัยต่อการท่องเที่ยวโดยจะได้ใช้ทรัพยากรทางธรรมชาติที่มีอยู่อย่างหลากหลายอย่างคุ้มค่า เช่น ทะเล ภูเขา น้ำตก การท่องเที่ยวแบบนี้ผู้ให้บริการต้องมีความสามารถในการแนะนำเทคนิคการถ่ายภาพได้ดี มีอุปกรณ์ที่จำเป็นให้บริการสำหรับนักท่องเที่ยวที่เป็นตากล้องสมัครเล่น ซึ่งในต่างประเทศก็นิยมการท่องเที่ยวแบบนี้ จะมีการจัดกลุ่มไปถ่ายรูปชีวิตสัตว์ป่า ถ่ายรูปทะเล ถ่ายรูปวิว

Volunteer tourism เป็นการท่องเที่ยวที่กำลังได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายซึ่งเป็นโครงการอาสาสมัครอย่างเช่น การทำความดีโดยการสร้างโรงเรียน การนำหนังสือไปบริจาคให้กับเด็กที่ด้อยโอกาส การสอนหนังสือ ปลูกป่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่ห่างไกลทุรกันดาร

Tourism for Mental Heath เป็นกลุ่มลูกค้าที่มาจากประเทศที่พัฒนาแล้วที่มีรายได้สูงและกำลังซื้อสูง เนื่องจากสภาวะความเครียดจากการทำงาน การแข่งขันในสังคมทำให้คนเหล่านี้มีความป่วยไข้ทั้งทางกายและทางจิตใจ ประเทศไทยมีศักยภาพสูงในการรับกลุ่มลูกค้าเหล่านี้ที่จะมาหาความสงบทางจิตใจ โดยการถือศีล ฟังธรรม นั่งสมาธิ หรือการเข้าร่วมกิจกรรมเพื่อบำบัดความเครียด สร้างสมดุลในจิตใจ สร้างพลังใจให้แข็งแรง เป็นต้น

การสร้างกิจกรรมการท่องเที่ยวในรูปแบบที่กล่าวมานี้ ถือเป็นการสร้างเศรษฐกิจการท่องเที่ยวได้เป็นอย่างดีซึ่งจะทำให้การท่องเที่ยวมีความเจริญทางด้านเศรษฐกิจที่ขยายเป็นวงกว้างมากยิ่งขึ้น ทำให้มีนักท่องเที่ยวสนใจที่จะเข้ามาเที่ยวในประเทศเพิ่มขึ้นซึ่งจะสามารถขยายโอกาสทางการธุรกิจการตลาดออกไปได้อย่างกว้างขวางขึ้นอีกด้วย

การพัฒนาประเทศไทยให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวคุณภาพ และมีมาตรฐานความปลอดภัยระดับสากล

การท่องเที่ยวเป็นกิจกรรมพื้นฐานที่มนุษย์ต้องการที่สุด

รัฐบาลทุกประเทศและมนุษย์ทุกคนควรส่งเสริมสนับสนุน เป็นการเปิดโลกทัศน์ที่ทำให้มนุษย์มีทัศนคติกว้างไกล ผ่อนคลายความเครียด เกิดความสนุกสนาน เป็นการพักผ่อน อีกทั้งยังสร้างความเข้าใจอันดีและสัมพันธภาพระหว่างมนุษยชาติ มีการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมระหว่างชนในชาติและนานาชาติ ส่งผลให้เกิดความเข้าใจอันดีระหว่างกัน ในช่วงศตวรรษที่ผ่านมาประเทศต่างๆทั่วโลกมีจำนวนประชากรเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว รายได้ของประชากรดีขึ้น จึงมีเงินออมเหลือเพื่อการจับจ่ายใช้สอยหาความสุขทางด้านอื่นๆได้ การคมนาคมสะดวกทั้งทางบก ทางน้ำ และทางอากาศ จึงทำให้ประชากรที่ว่างจากธุรกิจการงานหาโอกาสเดินทางไปท่องเที่ยวยังสถานที่ต่างๆตามที่ต้องการ

การท่องเที่ยวมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไทย เนื่องจากเป็นอุตสาหกรรมที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ มีศักยภาพในการทำรายได้ให้กับประเทศไทยสูง ดังนั้น นโยบายด้านการท่องเที่ยวของประเทศไทยที่จะต้องเร่งดำเนินการ คือ การพัฒนาประเทศไทยให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวคุณภาพ มีมาตรฐานความปลอดภัย และการให้บริการระดับสากล โดยการเน้นเอกลักษณ์และวัฒนธรรมไทยควบคู่กับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติส่งเสริมการตลาดท่องเที่ยวเชิงรุก ทั้งในและต่างประเทศ เพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวคุณภาพจากทั่วโลก รวมทั้งการกำหนดแนวทางการฟื้นฟูและพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว สินค้าและบริการ ให้มีมาตรฐานและเป็นที่ยอมรับในระดับสากล

ในปัจจุบันการท่องเที่ยวก็วิวัฒนาการเข้าสู่ยุคแห่งโลกาภิวัตน์และสารสนเทศชั้นสูง ถึงวันนี้นักท่องเที่ยวจากทั่วทุกมุมโลกสามารถเข้าถึงแหล่งท่องเที่ยว ที่พัก ร้านอาหารและการคมนาคมขนส่งต่างๆได้ด้วยตนเองโดยผ่านช่องทางสื่อสารที่เรียกกันว่า อินเตอร์เน็ต ที่นับวันยิ่งครอบคลุมกว้างขวางยิ่งขึ้นในทุกกรณี ดังนั้นการโฆษณา การส่งเสริมการขาย และการส่งเสริมการท่องเที่ยวต่างๆที่อาจจะเกินเลยความจริงไปบ้างตามชั้นเชิงฝีมือและนโยบายทางการค้า จึงต้องลดความสำคัญลงไป แต่การพัฒนาคุณภาพของแหล่งท่องเที่ยวต่างๆกลับเป็นความจำเป็นอย่างยิ่ง ดังนั้นภาครัฐจึงจัดตั้งกระทรวงการท่องเที่ยวขึ้นเพื่อจะมีอำนาจในการจัดการกับปัญหานี้อย่างจริงจัง

การพัฒนาการจัดการการท่องเที่ยวของประเทศไทย

เพื่อมุ่งไปสู่รูปแบบของการจัดการท่องเที่ยวสร้างสรรค์นั้น ภารกิจการท่องเที่ยว สร้างสรรค์ขององค์การบริหารพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ในเบื้องต้นจะเป็นการนำเสนอแนวคิดการจัดการท่องเที่ยวสร้างสรรค์แก่ชุมชนเกิดเป็นต้นแบบของแนวทางการดำเนินงานด้านการพัฒนาท่องเที่ยวเพื่อหารูปแบบของการจัดการการท่องเที่ยวสร้างสรรค์ การสร้างเครือข่ายการท่องเที่ยวสร้างสรรค์พร้อมกับประเมินผลลัพธ์หรือประโยชน์ที่ผู้มีส่วนร่วมในทุกภาคส่วนจะได้รับทั้งที่สามารถจับต้องได้ และใช้การท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในแหล่งท่องเที่ยว สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นรากฐานที่สำคัญในการพัฒนาไปสู่การท่องเที่ยวสร้างสรรค์

การท่องเที่ยวสร้างสรรค์นับได้ว่าเป็นการท่องเที่ยวรูปแบบใหม่เมื่อ อ้างอิงจากความหมายของการท่องเที่ยวในรูปแบบที่มีมาก่อน แต่เดิมการท่องเที่ยวมีวัตถุประสงค์เพียงเพื่อเป็นการใช้เวลาในการพักผ่อนหย่อนใจ แสวงหาความสุขและความเพลิดเพลินที่ได้รับจากการท่องเที่ยวในสถานที่ท่องเที่ยวนั้นๆ แม้ต่อมาการท่องเที่ยวได้เพิ่มรูปแบบให้มีการท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์หรือเชิงวัฒนธรรม โดยจะเน้นรูปแบบของการท่องเที่ยวไปยังพิพิธภัณฑ์หรือโบราณสถานต่างๆ แต่ก็ยังไม่มีมิติของการพัฒนาและสร้างความสมดุลในชุมชนโดยการใช้การท่องเที่ยวอย่างสร้างสรรค์

คิดใหม่ พูดใหม่ ทำใหม่ เพื่อภาพลักษณ์ที่ดีต่อธุรกิจการท่องเที่ยว

เมืองไทยมีแหล่งท่องเที่ยวอยู่มากมาย ทั้งโบราณสถาน ดินแดนประวัติศาสตร์ แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ มีชุมชนและศิลปวัฒนธรรม อีกทั้งยังมีรูปแบบวิธีเที่ยวที่หลากหลาย ซึ่งสิ่งเหล่านี้ล้วนแต่สร้างประสบการณ์ที่น่าจดจำให้แก่นักท่องเที่ยวที่ก้าวเข้าไปสัมผัสความงดงามของแหล่งท่องเที่ยวและวัฒนธรรมประเพณีไทยที่กระจายอยู่ทุกภูมิภาคของแผ่นดิน

ประเทศไทยนั้นเคยถูกจัดอันดับให้เป็นดินแดนที่มีภาพลักษณ์ดีเป็นอันดับที่ 26 ของโลกมาจากการสำรวจความคิดเห็นของการสุ่มกลุ่มตัวอย่างในหลายๆประเทศเกี่ยวกับมุมมองที่พวกเขามีต่อประเทศต่างๆทั้งในมุมมองด้านวัฒนธรรม การท่องเที่ยว การทำธุรกิจร่วมกัน คุณภาพชีวิตของประชากรในประเทศนั้นๆ สามารถก้าวขึ้นมาเป็นศูนย์กลางด้านการผลิตที่สำคัญของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้ และยังได้รับความไว้วางใจจากนักลงทุนในต่างประเทศ ที่ยังคงต้องการใช้ไทยเป็นฐานการผลิตสินค้าต่อไป แม้ธุรกิจของต่างชาติจำนวนมากจะได้รับความเสียหายจากอุทกภัยครั้งใหญ่เมื่อปี 2011 ก็ตาม และเมืองไทยยังเป็นเมืองพุทธที่คนไทยให้ความสำคัญและสืบทอดต่อกันมาจากรุ่นสู่รุ่น มีขนบธรรมเนียมประเพณี มีเอกลักษณ์ความเป็นวัฒนธรรมไทยที่งดงาม การต้อนรับแบบไทย และน้ำใจของคนไทย โดยเฉพาะการไหว้ที่สืบทอดกันมาอย่างช้านาน การไหว้เป็นการแสดงถึงความมีสัมมาคารวะเป็นปัจจัยที่สะท้อนความเป็นไทย สร้างความประทับใจอย่างมากให้กับนักท่องเที่ยว และการเคารพให้เกียรติซึ่งกันและกัน มีความอ่อนช้อยงดงาม ทำให้เป็นที่ประทับใจของนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ

แต่น่าเสียดายที่เรายังคงมีจุดอ่อนในด้านการเมืองเข้ามาทำให้จำนวนนักท่องเที่ยวลดลงไปไม่น้อย เพราะนักท่องเที่ยวส่วนใหญ่คำนึงถึงเรื่องความปลอดภัยเป็นสิ่งสำคัญ เหตุนี้เราจึงควรช่วยกันแก้ไขประเทศของเราให้มีภาพลักษณ์ที่ดียิ่งขึ้น เพื่อเพิ่มจำนวนนักท่องเที่ยวให้มากขึ้น ด้วยวิธี คิดใหม่ พูดใหม่ ทำใหม่ ช่วยกันปรับปรุงพัฒนาประเทศ ให้เป็นไปในทางที่ดีขึ้น ขณะเดียวกันในด้านเจ้าของพื้นที่แหล่งท่องเที่ยวเองจะต้องรักษาประเพณีของท้องถิ่นที่เป็นเอกลักษณ์ไว้ เพราะเป็นปัจจัยที่สะท้อนความเป็นไทย และสร้างความประทับใจให้กับนักท่องเที่ยวที่เข้ามาในประเทศ